Afghanistan Citizens Party
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
بازیهای پیچیده منطقهای و سرنوشت نامعلوم شهروندی در افغانستان
نشست تخصصی «گفتمان شهروندی» حزب شهروندان افغانستان با محوریت «بازیهای پیچیده منطقهای و سرنوشت نامعلوم شهروندی در افغانستان» به تاریخ ۲۰ اپریل ۲۰۲۶ برگزار شد.
این برنامه با هدف بررسی پیوند میان تحولات ژئوپلیتیکی و وضعیت شهروندی در افغانستان، بستری برای گفتوگوی علمی و تبادل نظر میان پژوهشگران و علاقهمندان فراهم کرد.
این نشست با مقدمهای از سوی مجری برنامه، نازنین محسنی، آغاز شد. در ادامه، سخنرانان برنامه، دکتر امانالله شفایی، نویسنده و پژوهشگر علوم سیاسی، و احمد تمیم عظیمی، دانشجوی دکتری در رشته اداره عامه، هر یک بهمدت پانزده دقیقه دیدگاههای خود را در خصوص موضوع ارائه کردند.
دکتر امانالله شفایی در سخنان خود به نقش کشورهای منطقه در تحولات افغانستان پرداخت و تأکید کرد که پس از سال ۲۰۲۱، افغانستان بیش از هر زمان دیگری درگیر بازیهای منطقهای شده است. به گفته او، کشورهایی چون ایران، پاکستان، چین، روسیه و هند از جمله بازیگران اصلیاند که هر یک با اهداف مشخص، بهویژه در حوزه امنیت، در افغانستان نقشآفرینی میکنند. وی خاطرنشان کرد که تمرکز این کشورها بر مسئله تروریزم، باعث شده تا نگاه غالب به افغانستان امنیتمحور باشد؛ امری که به حاشیهرفتن مفهوم شهروندی را در پی داشته است.
او همچنین به بُعد اقتصادی این مداخلات اشاره کرد و افزود که وابستگی افغانستان به کمکهای منطقهای و بینالمللی، باعث شده حکومتها بیشتر در پی کسب مشروعیت خارجی باشند تا پاسخگویی به شهروندان. از دیدگاه او، در چنین شرایطی مفاهیمی چون «مشروعیت مردمی»، «حقوق شهروندی» و «مشارکت سیاسی» تضعیف شده و جای خود را به روابط مبتنی بر اطاعت و رعیتپروری دادهاند.
در ادامه، احمد تمیم عظیمی با تمرکز بر موقعیت ژئوپلیتیکی افغانستان، این کشور را چهارراهی میان چندین حوزه امنیتی مهم از جمله آسیای مرکزی، جنوب آسیا، خاورمیانه و امتدادهای شرق آسیا توصیف کرد. او با استناد به دیدگاههای نظری اندیشمندانی چون هالفورد مکیندر و بری بوزان، تأکید کرد که چنین موقعیتی، افغانستان را به میدان رقابت قدرتهای منطقهای و جهانی بدل کرده است.
به باور عظیمی، این شرایط ژئوپلیتیکی تأثیر مستقیمی بر شکلگیری و تداوم مفهوم شهروندی در افغانستان داشته است. وی اشاره کرد که شهروندی بهمعنای برخورداری از حقوق مدنی، سیاسی و اجتماعی، هیچگاه بهطور کامل در افغانستان نهادینه نشده است. یکی از عوامل این وضعیت، تنوع گسترده قومی، فرهنگی و زبانی در کشور است که در نبود یک ساختار سیاسی عادلانه، بهجای همافزایی، به زمینهای برای رقابت و مداخله بدل شده است.
او همچنین تأکید کرد که بازیهای منطقهای تنها به سطح روابط بین دولتها محدود نمانده، بلکه بر ساختار قدرت داخلی و تعریف شهروندی نیز اثر گذاشته است. به گفته او، پس از تحولات ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، این وضعیت پیچیدهتر شده و محدودیتهای گسترده بر حقوق و آزادیهای اساسی، بهویژه در حوزههای آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی، مفهوم شهروندی را با چالش جدی مواجه ساخته است.
در جمعبندی این نشست میتوان گفت که هر دو سخنران بر این نکته تأکید داشتند که سرنوشت شهروندی در افغانستان بهشدت با تحولات ژئوپلیتیکی و نوع تعامل بازیگران منطقهای گره خورده است. در غیاب یک نظام سیاسی فراگیر و مشروع، و در سایه رقابتهای پیچیده منطقهای، شهروندان افغانستان بیش از پیش از نقش فعال در تعیین سرنوشت خود فاصله گرفتهاند. از اینرو، بازاندیشی در ساختار سیاسی، تقویت مشروعیت داخلی و مدیریت متوازن روابط منطقهای، از جمله پیششرطهای اساسی برای احیای مفهوم شهروندی در کشور بهشمار میرود.