\u015eiddet, ba\u015fka bir ki\u015fiye veya ki\u015filere zarar veren veya zarar veren herhangi bir davran\u0131\u015f veya s\u00f6zd\u00fcr. Bir ki\u015fi, di\u011fer ki\u015fiye zarar vermek veya onu taciz etmek amac\u0131yla hareket etti\u011finde \u015fiddet eyleminde bulunur. \u015eiddetin bir\u00e7ok tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. Bu tan\u0131mlardan baz\u0131lar\u0131 sadece fiziksel sald\u0131rganl\u0131\u011fa \u015fiddet olarak at\u0131fta bulunmaktad\u0131r. \u015eiddetin farkl\u0131 boyutlar\u0131 olmakla birlikte, toplumdaki bir ki\u015fiye veya bir grup insana zarar veren s\u00f6zl\u00fc, yap\u0131sal ve k\u00fclt\u00fcrel \u015fiddet ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fma Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenlerini incelemektedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131, Afganistan’da en y\u00fcksek \u015fiddet oran\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve psikolojik \u015fiddet oldu\u011funu, en d\u00fc\u015f\u00fck \u015fiddetin sosyal \u015fiddet oldu\u011funu ve orta d\u00fczeyde cinsel, fiziksel ve maddi \u015fiddetin de\u011ferlendirildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak genel olarak Afganistan’da kad\u0131nlara y\u00f6nelik genel \u015fiddet oran\u0131 y\u00fcksektir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131, Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet olaylar\u0131nda \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerin rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00f6t\u00fc sosyal gelenekler, ataerkillik, g\u00fcvenlik eksikli\u011fi, k\u0131rsal kesimde zay\u0131f y\u00f6netim, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131, cezas\u0131zl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, yolsuzluk, kad\u0131nlar i\u00e7in adil yarg\u0131lanmaya eri\u015fim eksikli\u011fi, \u015fiddet ma\u011fdurlar\u0131na yetersiz destek ve cehalet gibi fakt\u00f6rler aras\u0131nda Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddette etkilidir.<\/p>\n\n\n\n
Anahtar Kelimeleri:<\/strong> \u015eiddet, Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, Afganistan, Ataerkillik, Hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Cehalet.<\/p>\n\n\n\n Violence refers to behavior that harms another person. When a person acts with the intent to harm or harass another person, he commits violence. Violence has different dimensions, but in the meantime, it can be said that violence is a type of aggressive behavior that causes harm to other people. This study examines the causes of violence against women in Afghanistan. The findings of this study show that the highest rate of violence in Afghanistan is verbal and psychological violence, the lowest violence is social violence, and moderate sexual, physical and material violence is evaluated. However, overall violence against women is high in Afghanistan. In addition, the findings of this study show that various factors play a role in violence against women in Afghanistan. Bad social traditions, patriarchy, insecurity, weak governance, the weakness of the rule of law, the culture of impunity, corruption, lack of access to justice for women, inadequate support for victims of violence, and public ignorance are among the factors that contribute to Violence against women plays a role in Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n Keywords: <\/strong>Violence, Violence against women, Afghanistan, Patriarchy, Rule of law, \u0130gnorance.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan toplumlar\u0131’n\u0131n her biri farkl\u0131 zamanlarda sava\u015f, \u00f6ld\u00fcrme, ya\u011fma, i\u015fkence ve benzeri \u015fiddet olaylar\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eiddet bug\u00fcnde insan toplumlar\u0131nda hala vard\u0131r. Bu arada kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, di\u011fer \u015fiddetin yan\u0131 s\u0131ra d\u00fcnyadaki t\u00fcm \u00fclkelerin sosyal sorunlar\u0131ndan biridir. \u00c7e\u015fitli \u00fclkelerdeki insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n bulgular\u0131, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin yayg\u0131nla\u015fmaya devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu nedenle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u015fiddetin ba\u015fl\u0131ca ma\u011fdurlar\u0131n\u0131n kad\u0131nlar oldu\u011fu s\u00f6ylenebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiserli\u011fi’ne g\u00f6re d\u00fcnyadaki yoksullar\u0131n %\u06f7\u06f0’i kad\u0131nlar olu\u015fmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, Birle\u015fmi\u015f Milletler’e g\u00f6re, d\u00fcnyadaki m\u00fcltecilerin y\u00fczde \u06f8\u06f0’i sadece kad\u0131nar ve cocuklardan olu\u015fmakta H\u00e2lbuki kendi \u00fclkelerindeki sava\u015f nedeniyle de\u011fil, m\u00fclteci kamplar\u0131nda da \u015fiddet ve cinsel istismara maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda, Kad\u0131nlar farkl\u0131 \u015fiddet t\u00fcrlerine maruz kalmaktad\u0131r, Birle\u015fmi\u015f Milletler raporuna g\u00f6re, Afrika ve Arap \u00fclkelerinde \u06f8\u06f0 milyondan fazla kad\u0131n ve k\u0131z \u00e7ocu\u011fu ac\u0131mas\u0131z s\u00fcnnet uygulamas\u0131ndan muzdariptir. Banglade\u015f, Pakistan ve Afganistan gibi \u00fclkelerde kad\u0131nlara y\u00f6nelik di\u011fer \u015fiddet t\u00fcrleri aras\u0131nda do\u011fum \u00f6ncesi cinsel ili\u015fki, se\u00e7ici k\u00fcrtaj ve \u00e7eyizle ilgili \u015fiddet yer al\u0131r ve bu da bazen kad\u0131nlar\u0131n y\u00fczlerini yak\u0131lmas\u0131na veya asit p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesine neden olmaktad\u0131r. Ek olarak, Avrupa ve G\u00fcneydo\u011fu Asya \u00fclkelerinde fuhu\u015f i\u00e7in kad\u0131n ticareti yayg\u0131n ve kurbanlara seks k\u00f6lesi muamelesi g\u00f6rmektedir. Ayr\u0131ca d\u00fcnyada kad\u0131nlara y\u00f6nelik g\u00fcnl\u00fck bireysel ve toplu tecav\u00fcz, dayak, cinsel taciz ve cinsel istismara tan\u0131k oluyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla zamanla kad\u0131na y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, adaletsizli\u011fin ve \u015fiddetin hayat\u0131ndan kaybolmad\u0131\u011f\u0131, sadece bi\u00e7im ve bi\u00e7imlerinin de\u011fi\u015fti\u011fi s\u00f6ylenebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, Afganistan’daki temel insan haklar\u0131 sorunlar\u0131ndan biridir. Afganistan, kad\u0131n ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimi, kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, siyasi ve sivil faaliyetlere kat\u0131l\u0131m gibi kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131nda son \u06f2\u06f0 y\u0131lda \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde etmi\u015f olsa da, Ancak, \u00fclkenin bir\u00e7ok yerinde kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 k\u00f6kl\u00fc k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal sorunlar, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini ihlal ederek hala kad\u0131nlar\u0131 rahats\u0131z etmektedir. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n en ciddi ihlallerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenlerini ve boyutlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenlerini belirlemektir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma genel olarak \u015fu sorular\u0131 cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n temel hipotezleri \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7al\u0131\u015fmadaki ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi tan\u0131mlay\u0131c\u0131-analitiktir. Ara\u015ft\u0131rmada veri toplama a\u00e7\u0131s\u0131ndan belgesel ve saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (M\u00fclakat) kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Veri analizi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde nitel (g\u00f6r\u00fc\u015fme) ve nicel (istatistiksel teknikler) y\u00f6ntemler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Genel olarak bu \u00e7al\u0131\u015fma iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r: \u00d6nce kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin kavramsal \u00e7er\u00e7evesi ve ilgili teoriler tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, ard\u0131ndan kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenleri analiz edilerek m\u00fclakatlarla de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u0130lk tan\u0131m\u0131n\u0131, \u015fiddet alan\u0131nda uzun y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Glaze ve Strauss ele alm\u0131\u015f. Bu iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re, \u015fiddet, ba\u015fka bir ki\u015fiye fiziksel zarar vermek i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir niyeti olan (veya gizli ama anla\u015f\u0131labilir bir niyeti olan davran\u0131\u015f) davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u06f1\u06f9\u06f8\u06f3’te Yelo, \u015fiddeti “bilin\u00e7li olarak davran\u0131\u015fsal \u015fiddet olarak kabul edilmi\u015f ve iki olas\u0131 sonucu ba\u015fka bir ki\u015fiye fiziksel zarar veya ac\u0131ya neden olmakt\u0131r”<\/em> (Azazi, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f1: \u06f2\u06f4). Magarge, \u015fiddeti \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlar: “\u015eiddet, ma\u011fdura belirli bir zarar vermesi muhtemel olan a\u015f\u0131r\u0131 sald\u0131rgan davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri anlam\u0131na gelmektedir”<\/em> (Begarzaei, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f3: \u06f2\u06f5).<\/p>\n\n\n\n Cook \u015fiddeti fiziksel g\u00fc\u00e7 kullanarak zarar verme, yok etme ve \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7ma niyeti olarak g\u00f6rmektedir. \u015eiddeti iki anlamda daha kullanmaktad\u0131e:<\/p>\n\n\n\n A) Gerekli ahlaki veya sosyal de\u011ferlere itaat emri vererek zarara neden olmak i\u00e7in (yasal veya yasa d\u0131\u015f\u0131) g\u00fc\u00e7 veya zor kullan\u0131lmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n B) Failin \u015fiddeti reddetti\u011fi bir eylem;<\/p>\n\n\n\n C) Her ikisi (Cook, \u06f1\u06f9\u06f9\u06f7: \u06f9).<\/p>\n\n\n\n \u015eiddet, \u00e7o\u011funlukla kavram\u0131n olumsuz y\u00fck\u00fcn\u00fc ifade etmekte, \u015fiddet daha fazla, ba\u015fka bir ki\u015fiye fiziksel zarar vermeye y\u00f6nelik sald\u0131rgan davran\u0131\u015f\u0131, \u015fiddet anlam\u0131na gelmektedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle \u015fiddet sadece sesleni\u015fte de\u011fil, dayak atmakta da de\u011fil, g\u00f6zlerde bile \u015fiddet vard\u0131r, \u015fiddet jestlerde de olabiliyor ve insan\u0131n kalbine ve ruhuna zarar verebilmektedir. \u015eiddetin ba\u015fka bir tan\u0131m\u0131 \u015fudur: “\u015eiddet, bir ki\u015finin hedeflerini ilerletmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 zararl\u0131 bir eylem olarak kabul edilebilir ve yaln\u0131zca fiziksel bir y\u00f6n\u00fc yoktur, ancak psikolojik boyutlar\u0131 (m\u00fcstehcenlik, a\u015fa\u011f\u0131lama, izolasyon, ba\u011f\u0131rma), cinsel (Cinsel taciz, tecav\u00fcz) ve ekonomik (ev e\u015fyalar\u0131n\u0131 k\u0131rma vb.)<\/em>vard\u0131r “<\/em>(Darvishpour, \u06f1\u06f3\u06f7\u06f8: \u06f5\u06f0). Kad\u0131na y\u00f6nelik farkl\u0131 \u015fiddet t\u00fcrleri vard\u0131r. Bunlardan en \u00f6nemlileri \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm \u00fclkelerinde sosyal sorunlardan biridir. Dolay\u0131s\u0131yla, t\u00fcm \u00fclkeler bir \u015fekilde bu sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenleri \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr ve bu nedenle kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetle ilgili farkl\u0131 teoriler vard\u0131r. Bu teorilerin her biri, \u015fiddet ba\u011flam\u0131n\u0131n y\u00f6nlerini ve boyutlar\u0131n\u0131 ele almaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki tablo, \u00e7e\u015fitli teorilere dayal\u0131 olarak kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin nedenlerini \u00f6zetlemektedir.<\/p>\n\n\n\n \u015eekil \u06f1.<\/strong> Kad\u0131na Y\u00f6nelik \u015eiddetle \u0130lgili Teoriler<\/p>\n\n\n T\u00fcm bu teorileri burada ele almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla bu teorilerden baz\u0131lar\u0131 metinde tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, insanlar toplumdaki insanlarla ili\u015fki kurarak nas\u0131l davranacaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmektedirler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, \u015fiddet uygulamada ailenin ve akranlar\u0131n rol\u00fcne at\u0131fta bulunmaktad\u0131r. Bandura, \u00e7o\u011fu insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6zlem yoluyla ve modelleme s\u00fcreci s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frenildi\u011fini iddia etmektedir. Burgess ve Acres, sapk\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n \u00f6\u011frenilmesini \u00f6ncelikli olarak s\u00fcre\u00e7leri ve onun temel mekanizmalar\u0131n\u0131, yani cesaretlendirme ve cezaland\u0131rma yoluyla \u00f6\u011frenmeyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmakta ve herhangi bir davran\u0131\u015f\u0131n devam\u0131n\u0131n veya kesilmesinin te\u015fvik veya cezaland\u0131rmaya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa inanmaktad\u0131r; Yani cesaretlendirme, sapk\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n devam etmesine yol a\u00e7ar ve di\u011fer sosyal davran\u0131\u015flar gibi ba\u015fkalar\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak \u00f6\u011frenilmrekte ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir (Raisi, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f3: \u06f1\u06f4\u06f0). Red ayr\u0131ca insanlar\u0131n ya\u015famdaki t\u00fcm davran\u0131\u015f ve eylemlerinin kal\u0131plardan ve \u00f6rneklerden etkilendi\u011fine inanmaktad\u0131r. Taklitin temel bir sosyal sorun oldu\u011funu ve bireyler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri y\u00f6netti\u011fini savunmaktad\u0131r (Red, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f0). Wilson ve Hernstein, aile ortam\u0131n\u0131 ve ilk ki\u015finin okuldaki deneyimlerini sapk\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 etkileyen (\u015fiddet i\u00e7eren) en \u00f6nemli sosyal nedenlerden biri olarak g\u00f6rmektedir (Salimi ve Davari, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f7: \u06f4\u06f1\u06f1). Ayn\u0131 zamanda, Yap\u0131 ve sosyal ili\u015fkilerde kurumsal bir davran\u0131\u015f olarak \u015fiddet ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lmaktad\u0131r, asl\u0131nda \u015fiddet \u00f6nceki ku\u015faktan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ku\u015fa\u011f\u0131na miras kal\u0131r ve bu nedenle toplumsal bir norm olarak devam etmekte, yani Bu teoriye g\u00f6re \u015fiddet, sosyal ya\u015fayabilirli\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u00d6\u011frenme teorisi, bireylerin \u015fiddet i\u00e7eren davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6zlemleyerek \u00f6\u011frendiklerini ve bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve aksi y\u00f6nde te\u015fvik edilmedi\u011fi takdirde peki\u015ftirildi\u011fini ve devam ettirildi\u011fini belirtmektedir (Bandura, \u06f1\u06f9\u06f7\u06f7: \u06f9). \u00d6rne\u011fin, babas\u0131n\u0131n annesini d\u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren bir \u00e7ocu\u011fun ileride kar\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6vmesi daha m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece \u015fiddet, kad\u0131n ve erke\u011fin rollerine ili\u015fkin toplumsal de\u011fer ve inan\u00e7lara maruz b\u0131rak\u0131larak \u00f6\u011frenilir ve uygun cezalar uygulanmad\u0131\u011f\u0131nda peki\u015ftirilmektedir. Bandura ayr\u0131ca \u015fiddetin \u00f6\u011frenilmesinin do\u011frudan ko\u015fullar (ceza ve te\u015fvik) ve g\u00f6zlem alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sosyal \u00f6\u011frenme olgusu esas olarak vekaleten \u00f6\u011frenmeye dayal\u0131 olarak ve ba\u015fka bir ki\u015finin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek olu\u015fan deneyimlerden kaynaklanmaktad\u0131r (Bandura, \u06f1\u06f3\u06f7\u06f2: \u06f2\u06f5-\u06f2\u06f4).<\/p>\n\n\n\n Bandura’ya g\u00f6re \u00e7ocuklar nas\u0131l \u015fiddet kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ebeveynlerinden \u00f6\u011frenmektedir. \u00c7ocukken ebeveyn istismar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek, erke\u011fin bask\u0131nl\u0131k davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesine ve kad\u0131n\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc \u00f6\u011frenmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. B\u00f6ylelikle modelleme s\u00fcrecinden, di\u011fer bir deyi\u015fle ba\u015fkalar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek rastgele veya bilin\u00e7li olarak \u00f6\u011frenilebilmektedir. Kal\u0131p se\u00e7imi, ya\u015f, cinsiyet ve ortak durumlar gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerden etkilenir ve se\u00e7ilen model sa\u011fl\u0131kl\u0131 de\u011ferler ve normlara uygun ise ki\u015fi normal g\u00fcnl\u00fck ya\u015fama ve tehdit edici durumlara uyum sa\u011flayabilmektedir (Saatchi, \u06f1\u06f9\u06f9\u06f8: \u06f9\u06f9).<\/p>\n\n\n\n Ailede kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet veya e\u015f istismar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu olguyu incelemek ve ge\u00e7mi\u015fi ve nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek i\u00e7in sosyal \u00f6\u011frenme teorisi ve ailede \u015fiddete tan\u0131kl\u0131k kullan\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bask\u0131 teorileri, su\u00e7u hedefler ve insanlar\u0131n bu hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in me\u015fru olarak kullanabilecekleri ara\u00e7lar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir i\u015flevi oldu\u011funu iddia etmektedir. Bask\u0131 teorisinin \u00f6nc\u00fclerinden Durkheim, su\u00e7 ve sapk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in anomi teorisini form\u00fcle etmi\u015ftir. Ona g\u00f6re anomi, \u00e7e\u015fitli sosyal anomalilerin sebebidir (Raisi, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f3: \u06f1\u06f4\u06f0)<\/p>\n\n\n\n Merton, insanlar\u0131n hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in me\u015fru ara\u00e7lara sahip olmad\u0131klar\u0131nda kendilerini bask\u0131 alt\u0131nda hissettiklerine ve bunun sonucunda hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in yasa d\u0131\u015f\u0131 ve gayri me\u015fru yollar\u0131 se\u00e7ebileceklerine ve asl\u0131nda su\u00e7a ve su\u00e7lulu\u011fa ba\u015fvurabileceklerine inanmaktad\u0131r (Giddens, \u06f1\u06f9\u06f9\u06f7: \u06f1\u06f4\u06f1).<\/p>\n\n\n\n Cohen, Haysiyet Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 adl\u0131 teorisinde sapmay\u0131 sosyal stat\u00fcye ve s\u0131n\u0131flara atfeder ve bu davran\u0131\u015flar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n toplum taraf\u0131ndan kabul edilen hedeflere ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir (Salimi ve Davari, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f7: \u06f4\u06f3\u06f3).<\/p>\n\n\n\n Ekonomik sorunlar, i\u015fsizlik ve gelir eksikli\u011fi genellikle aile’deki stresi ve endi\u015feyi art\u0131rarak bazen \u015fiddet i\u00e7eren davran\u0131\u015flara yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6te yandan, \u015fiddetin kendisi de bu bask\u0131larla ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n bir yolu olabilmektedir. Ara\u015ft\u0131rmalar, yoksul ve d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelerin i\u015fsizlik, yoksulluk ve gelir eksikli\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve stres nedeniyle daha fazla aile i\u00e7i \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Elbette, di\u011fer sosyal s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda \u015fiddetin varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc orta ve \u00fcst s\u0131n\u0131flar bu sorunlar\u0131 daha \u00e7ok gizleyebilir veya marjinalle\u015ftirebilmektedir. Bu nedenle bask\u0131 teorisine g\u00f6re e\u015flerin d\u00fc\u015f\u00fck sosyo-ekonomik stat\u00fclerinin, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fck akademik performanslar\u0131n\u0131n \u015fiddet komisyonu ve tehlikeli davran\u0131\u015flar \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm cinsel bask\u0131 teorileri, kad\u0131n\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fc erkekler ve kad\u0131nlar aras\u0131ndaki adaletsiz g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisinin bir sonucu olarak g\u00f6rmektedir. Kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6zetlenmesi, istismar edilmesi, boyun e\u011fdirilmesi ve bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131nda nesnel ve temel menfaatleri olan erkeklerin bu \u00e7\u0131karlar\u0131 kad\u0131nlara cinsel bask\u0131 yoluyla yerine getirmektedir. Buna g\u00f6re, bask\u0131 kal\u0131b\u0131, toplumun \u00f6rg\u00fctlenmesindeki en derin ve en yayg\u0131n bi\u00e7imlerle i\u00e7 i\u00e7edir ve genellikle ataerkil olarak adland\u0131r\u0131lan temel egemenli\u011fin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ataerkillik, \u015fiddet ile ayn\u0131 olan eril kimli\u011fe tapar ve erkeksi rol\u00fc uygulayan ve ona sayg\u0131 duyanlara g\u00fc\u00e7 ve ayr\u0131cal\u0131k vermektedir (Shah Hosseini, \u06f1\u06f3\u06f7\u06f3: \u06f8).<\/p>\n\n\n\n Ataerkil yap\u0131 kendi ba\u015f\u0131na zihniyet, yarg\u0131, de\u011fer ve norm ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 yaratmaktad\u0131r. Emretme’nin ve gerekirse bir dereceye kadar do\u011fal ve konvansiyonel bir \u015fiddet olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve bir kad\u0131ndan emredip itaat etmesinin beklendi\u011fi ger\u00e7e\u011fini getirir, aktar\u0131r ve kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131r; Erkeksi otoritesi ve kad\u0131nlar\u0131n hareketleri ve eylemleri de dahil olmak \u00fczere t\u00fcm konular \u00fczerindeki dikkatli denetimi, ailenin ve toplumun birli\u011fini, de\u011ferlerini ve kurallar\u0131n\u0131 koruman\u0131n bir sembol\u00fc olarak bilinmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, namus meseleleri b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r ve onun y\u00fcr\u00fctme g\u00fcvencesi insan\u0131n y\u00f6netimindedir. Aile, erke\u011fin mahremiyeti olarak bilinir ve aile reisi rol\u00fcnde, kar\u0131s\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 (\u00f6zellikle k\u0131zlar\u0131) dahil olmak \u00fczere \u00fcyelerini kontrol etmesi gereken ki\u015fidir (Gols, \u06f1\u06f9\u06f8\u06f5: \u06f4\u06f5).<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla toplumsal ili\u015fkilerde kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir yap\u0131 olarak ataerkillik veya ataerkillik kural\u0131, ba\u015fta kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet olmak \u00fczere toplumda \u015fiddetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer toplumlarda oldu\u011fu gibi Afganistan’da da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir. Afgan toplumu geleneksel bir toplumdur. B\u00f6yle bir toplumun a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesi ataerkilliktir. Bu nedenle, Afgan toplumunda erkekler maddi ve fiziksel g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131na sahiptir. Dolay\u0131s\u0131yla Afgan toplumundaki kad\u0131nlara geleneksel ataerkil d\u00fczeni hakimdir. Buna g\u00f6re Afganistan’da kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 toplumun sosyal yap\u0131s\u0131ndan etkilenmektedir.<\/p>\n\n\n\n Afgan kad\u0131nlar\u0131, di\u011fer az geli\u015fmi\u015f toplumlar gibi, \u00e7a\u011fda\u015f tarihlerinde her zaman sosyal, ev i\u00e7i ve cinsiyete dayal\u0131 \u015fiddetle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak, \u06f1\u06f9\u06f9\u06f0’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren radikal \u0130slamc\u0131 gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet e\u011filimi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artm\u0131\u015ft\u0131r. ABD \u00f6nderli\u011findeki Afganistan mudahelesinin ve kad\u0131nlar\u0131n en \u015fiddetli ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131 Taliban rejiminin devrilmesinin \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131l ge\u00e7mi\u015ftir. Ulusal h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 ile e\u015fitlik ilkesini vurgulayan yeni bir anayasa tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclke Anayasas\u0131n\u0131n \u06f2\u06f2. maddesine g\u00f6re, “Afganistan vatanda\u015flar\u0131 aras\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve ayr\u0131cal\u0131k yasakt\u0131r ve Afgan vatanda\u015flar\u0131, hem erkek hem de kad\u0131n, kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fit haklara ve stat\u00fcye sahiptir”(A\u0130C Anayasas\u0131, \u06f2\u06f0\u06f0\u06f4, madde \u06f2\u06f2). B\u00f6ylece bu \u00fclkede kad\u0131nlar\u0131n siyasi ve sosyal hayat\u0131 yeni bir a\u015famaya girmi\u015ftir. Elbette kad\u0131n haklar\u0131 alan\u0131nda yap\u0131lan t\u00fcm ilerlemelere ra\u011fmen Afganistan kad\u0131nlar i\u00e7in hala en tehlikeli \u00fclkelerden biri ve bu \u00fclkede cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u015fiddet devam etmektedir. Global Wright, \u06f1\u06f0 Afgan kad\u0131ndan \u06f9’unun cinsel veya fiziksel \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya zorla evlendirildi\u011fini tahmin etmektedir. Ayr\u0131ca, D\u00fcnya Bankas\u0131 Kalk\u0131nma G\u00f6stergelerine g\u00f6re, \u06f2\u06f0\u06f1\u06f8 y\u0131l\u0131nda bu \u00fclkedeki \u06f1\u06f5 ya\u015f \u00fcst\u00fc kad\u0131nlar\u0131n okuryazarl\u0131k oran\u0131% \u06f2\u06f9,\u06f8\u06f1 olarak bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla Afganistan’da t\u00fcm kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve bu \u00fclkenin kad\u0131nlar i\u00e7in g\u00fcvenli bir s\u0131\u011f\u0131nak haline geldi\u011fi s\u00f6ylenemez ancak bu \u00fclkedeki kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n Taliban rejiminden bu yana \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti\u011fi cesurca iddia edilebilmektedir. Bu nedenle Taliban d\u00f6neminde kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddeti k\u0131saca g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f1-\u06f2-\u06f1\u06f0\u06f2\u06f4x\u06f3\u06f4\u06f9.png\")
\n
\n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f2-\u06f2-\u06f1\u06f0\u06f2\u06f4x\u06f2\u06f6\u06f9.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f3-\u06f2-\u06f1\u06f0\u06f2\u06f4x\u06f4\u06f6\u06f9.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f4.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f5.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f6.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f7-\u06f1\u06f0\u06f2\u06f4x\u06f2\u06f3\u06f0.png\")
![\"\"](\"https:\/\/afghanistancp.com\/wp-content\/uploads\/\u06f2\u06f0\u06f2\u06f3\/\u06f0\u06f1\/chart\u06f8-\u06f1\u06f0\u06f2\u06f4x\u06f1\u06f0\u06f1.png\")
<\/figure>\n\n\n\n